Seçim Yanılsaması

Seçim yanılsaması, insanların seçimleri ve aksiyonları üzerinde kontrole sahip oldukları taktirde mutlu olduklarını, bu seçimler onlara dayatıldığı zaman da tam tersi bir tepkinin oluştuğunu anlatan psikolojik mental modeldir.

Seçim yanılsaması kavramına farklı bakış açıları ile yaklaşmamız mümkün. Bunlardan bir tane özgür irade ve bilinç üzerine kurulmuş ve muhtemelen okumaktan sıkılacağınız argümanlara dayanıyor, benim bahsedeceğim noktalar ise daha çok günümüzde seçimlerimizin nasıl manipüle edildiği ve yönlendirildiği üzerine.

Ömrümüzün hatırı sayılır bir kısmını kapsayan alışveriş alışkanlıklarımız ile başlayalım.

Markette bir temizlik ürününü seçerken ne kadar vakit harcıyorsunuz veya kaç markayı karşılaştırıyorsunuz?

Yiyecek satın alırken X markasını internette duyduğunuz negatif yorumlar yüzünden bloke ederken Y markasını kalori değerleri için kayırıyor musunuz?

Daha doğrusu alışveriş yaparken vaktinizin ne kadarlık bir kısmını ürünler arasında fiyat, kalite ve diğer özellikler üzerinden karşılaştırma yaparken geçiriyorsunuz. Aslına bakarsanız alışveriş kavramı ürünler arasından seçim yapmaktan ibaret. Bilinçli tüketici dediğimiz insanlar da bu seçimleri daha sağlıklı yapan insanlara takılan isimdir.

Peki arasında seçim yaparken dakikalarınızı harcadığınız ve onlarca kişiye danıştığınız markaların aslında aynı şirketlere ait olduğunu bilseydiniz ne düşünürdünüz.

Aşağıdaki görselleri incelerseniz her konuda seçim hakkımız varmış gibi gözükse de aslında bunun “tepedekiler” tarafından bize sunulan bir seçim ilüzyonu olduğunu az çok görebilirsiniz.

Seçim Yanılsaması

Pepsico‘nun Lays, Cheetos ve Ruffles markalarına sahip olduğunu kaç kişi biliyordu acaba bu yazıyı okuyanlardan.

Bu iki tabloya baktığımda üniversitede öğrendiğim Free Market kavramı ne kadar uzak gözüküyorsa Too Big To Fail kavramı bir o kadar büyüyor gözümde. Etrafınızdaki markaların çoğu aslında bizlere seçim yapma fırsatımız olsun diye sunulmuş alternatif opsiyonlardır. Lays yerine Ruffles mı aldın bu akşam, tebrikler o zaman mükemmel bir seçim yaptın. Ben de açıkçası buna benzer bir seçim yapınca tatminiyet ve mutluluk hissediyorum ama bu büyük tabloyu görünce biraz boğazımda kalıyor bu hisler.

Elbette herkes kendisi için en iyi olan ürünü seçmekte özgür ve sizden seçim alışkanlıklarınızı değiştirmenizi istemiyorum fakat sizlerden dilediğim tek şey bu tablolara bakınca bazı şeyleri ufak ufak sorgulamanız.

Seçim Yanılsaması otel

Otel seçmek için kullandığınız sitelerin büyük kısmı iki dev marka altında toplanıyor.

seçim yanılsaması markalar

 

Hadi markette kandırdılar bizi tamam anladık e peki başka hangi alanlarda seçim yanılsaması yaşıyoruz?

Algoritmalar ve Seçim Yanılsaması

Robotların dünyayı ele geçireceğini düşünüyorsanız, Terminatör filmindeki gibi spesifik bir anı beklemenize gerek yok aslında. Youtube‘da her önerilen videoya tıkladığınızda, sizi tanıyan ve çözen bir algoritmanın seçimlerinizi yönettiğini unutmayın. Sıradan bir video izlerken, önerilerden atlaya atlaya ben bu videoya nereden geldim dediğiniz olmuştur, aslında siz gelmediniz, götürüldünüz. İnternetteki tüm kişiselleştirmeler aslında bize bir seçim yanılsaması yani “illusion of choice” yaşatıyor.

Sosyal medyada duvarınızdaki her içerik geçmiş davranışlarınız üzerine sizlere sunuluyor. Tüm reklamlar da bizzat da kullandığım paneller üzerinden incik boncuk segmentasyon hedeflemeleri ile sizlere gösteriliyor.

Yapay zeka ve makine öğreniminin popülerleşmesi ile arama motorları, ürün tavsiye motorları ve içerik tavsiye motorları gibi tüm araçlar hem büyük veri ( çok fazla insanın çok fazla verisi ) üzerinden hem de sizin kişisel verileriniz üzerinden sizlere kişiselleştirilmiş, en uygun ve satın alma olasılığınızın en yüksek olduğu ürünleri, tıklama olasılığınızın en yüksek olduğu linkleri ve açma olasılığınızın en yüksek olduğu mailleri sunuyor.

Yapay zeka üzerine kurulmuş bir şirkette çalıştığım için az çok bu sektörün geleceğini görebiliyor ve ileride internette yapacağınız aksiyonların büyük kısmının kişiselleştirmeler ile yönlendirilebileceğinin garantisini verebiliyorum.


Veda ederken bonus olarak, algoritmaların ve sosyal medyanın seçimlerimizi ve görüşlerimizi nasıl etkilediğini merak ediyorsanız Filtre Balonu yazımı, yaptığınız seçimlerden nasıl tatmin olabileceğinizi merak ediyorsanız da Seçim Paradoksu yazımı okuyabilirsiniz.

George Carlin’in seçim yanılsaması üzerine editlenmiş bir videosunu da izleyebilirsiniz, 4. dakikada itibari ile seçim yanılsaması yani “illusion of choice” konusunda giriyor fakat hepsini izleyin derim.

 

Paylaşmak Güzeldir

Yazıyı buraya kadar okuduysan Kişisel Gelişim konusunda hevesli olduğun kesin. Peki kendini geliştirebileceğin bir Türkçe Youtube Kanalı olduğunu söylesek? Ayrıntılar için resme tıkla!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.