Tüfek Mikrop ve Çelik Kitap Notlarım

Okuduğum kitapları genelde Kitap Tavsiyeleri sayfama ufak notlar ile eklesem de bu kitap için ayrı bir yazıyı ele almak gerektiğini düşünüyorum.

Burada okuyacaklarınız hem kitaptan öğrendiğim bilgileri hem de de kitap hakkındaki yorumlarımı kapsıyor.

Ardından ise kitabı alıp almamak üzerine karar verebilirsiniz.

Tüfek Mikrop ve Çelik


Tüfek Mikrop ve Çelik Kitap Yorumum

Tüfek Mikrop ve Çelik kitabını ilk olarak Bill Gates’in kitap tavsiyeleri listesinde gördüm ve oldukça ilgimi çekti konusu ardından da Charlie Munger bir röportajında kitabı övünce kesin almam lazım dedim. İngilizce versiyonunu aldıktan sonra (artiz) büyük bir heves ile başladım fakat bitirmem neredeyse 1.5 ay sürdü.

Neden diyeceksiniz…

Kitap ne kadar devasa bir bilgi birikimini okuyucularına sunsa da, bunu yaparken aklınızın alamayacağı kadar detaya giriyor. Bu kadar detay da bir okuyucu olarak beni sık sık bayarak kitaba mola vermeme yol açtı. İki arkadaşım da kitabı alıp yarıda bırakmışlar. Beni kitabı bitirmeye iten şey ise Bill ve Charlie’yi hayal kırıklığına uğratma düşüncesi oldu 🙂

Tüfek Mikrop ve Çelik kitabını ne kadar beğenip bana öğrettiklerine minnettar olsam da aynı bilgileri üçte biri uzunlukta bir kitapta aktarabilse çok daha memnun kalırdım.

Aşağıda da aldığım notlar üzerine yazdığım, kitabın çok basit ve aşırı yüzeysel bir özetini bulabilirsiniz.


Tüfek Mikrop ve Çelik Kitap Özeti

Spoiler olarak görmeyin, koca bir gölü birkaç damla ile anlatmaya çalışacağım sırf size bilgi vermesi açısından.

Kitap 15. yüzyılda Avrupa’dan insanların silahlarını kuşanıp, gemilerine atlayıp diğer kıtaları keşfetmeye çıkıp burada buldukları uluslara üstünlük sağlarken, nasıl oluyor da keşfettikleri Amerika ve Avustralya gibi kıtalardaki insanların teknolojik ve gelişmişlik açısından geri kaldıkları sorusunu cevaplamayı hedefliyor.

15. ve 16. yüzyıllarda İspanya başta olmak üzere coğrafi keşifler tüm hızıyla başladı ama bu süreçte keşfedilen bütün uluslar halen taştan silahlar kullanıp çoğunlukla avlanarak hayatlarını sürdürüyorlardı. Bu yüzden de Avrupa keşfettiği bütün toprakları kısa sürede ele geçirerek tüm zenginliklerini çukkaladı.

Peki 200.000 yıllık homosapiens tarihinde bu fark ne zaman ve nasıl açıldı?

Avrupa, daha doğrusu Avrasya (Avrupa+Asya) kıtası bu kadar gelişmişken, Avustralya’da aynı yıllarda neden yarı çıplak aborjinler vardı?

Kitapta binlerce değişken ve veri olsa da başı çeken nedenleri sizler ile paylaşmak isterim.

Tüfek Mikrop ve Çelik kitap özeti

 

Avrasya kıtasında M.Ö. 8000 yıllarında protein oranı yüksek olan tahıllar yetiştirilip bu bölgede bulunan büyük baş hayvanların da evcilleştirilmesi sayesinde hayvanlar tarlalarda kullanılarak daha fazla toprak ekilip biçilmeye başlandı. Tarımdan verim alınmaya başlanınca da kabileler avcılığı bırakıp yerleşik hayata geçmeye ve köyler kurmaya başladılar. Bu süreç devam ettikçe dar alanlarda yoğun popülasyonların yaşamasına imkan sağlandı ve şehirler kuruldu.

Herkesin avlanmasına gerek kalmaması ve yemeklerin depo edilebilmesi de insanların farklı meslek dallarına yönelmelerine imkan sağladı. Bu şekilde bir yandan da yönetici sınıfı ortaya çıkmaya ve iş kolları türemeye başladı, ardından da iş kollarında insanlar uzmanlaşarak verimi daha da arttırdılar. Tabi bir yandan da insanların sanat ve bilime vakit ayırmaya imkanları olduğu için teknoloji de gelişmeye başladı. Avrupa ve Asya kıtalarındaki farklı uluslar, büyük baş hayvanların yükleri taşıması ile ticaret yapıp yazı gibi teknolojileri paylaşmaya başladılar.

Şehirler büyüyüp yönetici sınıfı güç kazandıkça da krallıklar kurulup ordular yetiştirilmeye başlandı, tabi bu orduları da gelişmiş tarım sayesinde doyurulabiliyorlardı.

Sonra da bu ordular gemilere atlayıp keşfe çıktılar…

Avrupalıları yerlilere karşı savaşta üstün kılan bazı ana nedenler var.

Bindikleri atlar, çelik silahları ve tüfekleri sayesinde çok az sayılarda asker ile büyük orduları yenme imkanını elde ettiler. Kitabın başlığındaki iki kelimeyi aradan çıkardık 🙂

Mikrop ise Avrasya kıtasına üstünlük veren en önemli neden.

Nasıl mı?

Tarımın ve hayvancılığın gelişmesi ile insanlar hayvanlar ile yatıp kalkmaya başlamış. Aynı alanda uyuyup, iç-dış olmaktan bahsediyorum yanlış anlamayın…

Bu sureçte de hayvanlarda yaşayan mikroplar evrimleşerek insanlara geçmeye ve binlerce yıllık bir süreçte insanlar arasında yayılmaya başlamışlar. Avrupa ve Asya arasındaki ticareti düşününce de ortalık mikrop festivaline dönüşmüş. Bir de toplumlar tarım yaptığı için şehir gibi yoğun ve dar bölgelerde yaşıyorlardı bu da mikropların yayılmasını daha da kolaylaştırıyordu.

Orta çağda (14. yüzyıl) Avrupa’da ortaya çıkan Kara Veba da bu şekilde yayılmış ve Avrupa’nın %50‘sini öldürmüş. Fakat hayatta kalanlar bağışıklık kazanmış bu büyük fedakarlıkların ardından.

Tüfek Mikrop ve Çelik özet

 

Bu bağışıklık kazanmış ama mikrop dolu insanlar da gemilerinden inip Aztec ve Inka kabilelerinin suratına hapşurunca, hayatında doğru düzgün mikrop görmemiş yerlilerin %95‘inden çoğu (milyonlarca insan) birkaç yıl içinde ölmüş.

Yani savaşı kazandıran ne silahlar ne de atlar… Savaşın galibi çiçek hastalığının ta kendisi!

Mikroplar olmasaydı yerliler muhtemelen İspanyolları suya dökerdi…


Tüfek Mikrop ve Çelik

Keşfedilen ve geri kalmış kıtalar ise tarım tarafında çok şanslı olmadıkları ve bu bölgelerde uygun büyük baş hayvanlar bulunmadığı için asla yukarıdaki süreçlerden geçemediler ve ilkel avcı toplumlar olarak kaldılar. Bu arada Amerika ve Avustralya kıtalarında evcilleştirmeye uygun olan hayvanların soyunu tüketmişler zamanında, sonra tabi tarım gelişmez. Hayvan yardımı ( kuvvet ve gübre) ile topraktan verim alamadıkları için de avcılığa devam etmeyi tercih etmişler ve sadece ufak miktarlarda tarım yapmışlar.

Hayvan olmayınca yükleri taşıyacak kimse olmadığı için ticaret de pek gelişmemiş. Ticaret olmadığı için yazı yazıp kayıt tutmaları gerekmemiş o yüzden doğru düzgün bir yazı sistemine geçmemişler. Bildiğiniz gibi en eski yazılı metinlerin bir çoğu ticaret ve kanunlar ile ilgilidir.

Popülasyonun büyük bir kısmının avlanması gerektiği için de farklı meslekler edinecek ve icatlar yaratacak vakitleri de olmamış.


Yani özetin özeti bu gelişmişlik farkının açılması büyük ölçüde tarımın başlaması ile son 10.000 yıllık bir döneme dayanıyor. Bahsettiğim bütün faktörler de toplanarak zincirleme reaksiyon yaratıp dünya düzeni günümüze kadar bu şekilde devam ediyor…

İçeriği Paylaşmaya Ne Dersin?

Burag Hançer

Usanmadan yapılan hatalar, çıkarılan onlarca ders ve bu süreçte gelişen bakış açılarım. İşte size Yirmilerim... Beni 3 dakikada tanımak için linke tıkla! Aşağıdaki sosyal medya hesaplarımdan da maceralarımı takip edebilirsin :)

Yorumlar

avatar
1000