Zirve-Son Etkisi ve Hatıralar

Geçmişe dönüp anılarınıza göz attığınızda aklımıza yaşadığımız sıradan günler mi gelir yoksa bu sıradan günlerden farklı, duygu ve hislerin zirvede olduğu anlar ile mi dolar zihnimiz?

12 yıllık zorunlu eğitim hayatınız boyunca yaşadığınız kaç günden anılar biriktirdiniz?

Sıradan ve rutin günler bir yana, beynimiz anılar edinirken ekstrem negatif ve pozitif duygulara odaklanır. Bunları güzel ve kötü deneyimler olarak da ikiye ayırabiliriz.

Peak-End Rule yani Zirve-Son Etkisi geçmiş deneyimlerimizi hatırlama şeklinin, deneyimdeki ortalama pozitif ve negatif duygulara değil, deneyimdeki zirve duygu anlarına bağlı olduğunu idda eder. Aynı kurala göre deneyimin bitiş de şekli tüm deneyimi hatırlama şeklimizi oldukça değiştiriyor.

 

Kuralın isminden ve grafikten anlayacağınız gibi, Peak kavramı deneyimin negatif ve pozitif zirveleri, end kavramı ise deneyimin bitişini simgeliyor.

Zirve-Son Etkisi

 

Kavramlar kafanıza oturduysa, hadi konu üzerindeki deneyleri inceleyerek kavramı biraz somutlaştırmaya çalışalım.

1993 yılında Daniel Kahneman ve meslektaşları Zirve-Son Etkisi‘nin ortaya çıkmasını sağlayan deneyi gerçekleştiriyorlar. Deneyde, katılımcılar bir ellerini 14 derecelik suya daldırarak 60 saniye kadar bekliyorlar. Bu arada 14 derece o kadar da soğuk durmasa da 60 saniye sonunda acı verecek kadar elinizi soğutabiliyor. 60 saniyenin ardından denekler ellerini sudan çıkarıyor ve diğer ellerini de aynı süreçten geçiriyor (14 derecelik suda 60 saniye). Bu sefer ise 60 saniye dolduktan sonra suyun sıcaklığı 14‘den 15 dereceye çıkarılarak el 30 saniye daha suyun içinde tutuluyor.

zirve son etkisi

Deneyin sonunda tecrübeleri puanlanmaları istendiğinde, denekler uzun süren ikinci tecrübenin daha az acı verdiği üzerine hemfikir oluyorlar. İkincisi daha uzun süren acı verici bir tecrübe olsa da, fazladan eklenen 30 saniyede sıcaklığın arttırılması kişileri bir nebze rahatlatarak deneyi iyi bir noktada bitirdiği için daha pozitif bir tecrübe olarak akıllarda kalıyor. Fazladan acı çekmek ilginç bir şekilde total tecrübeyi daha pozitif hatırlamamızı sağlıyor.


Diğer bir deneyde ise çocukların doğum günlerinde iyi hediyeleri en son açmalarının, kötü hediyeleri en sona bırakmaktan çok daha iyi bir tecrübe yarattığı ortaya çıkmış.

Tecrübenin sonlanış şekli ve onu hatırlama şeklimiz arasındaki bağlantıyı az çok anladık. Peki tecrübenin zirve anlarına ne demeli.

Muhakkak çocukluğunuzda benim gibi kollarınızı veya dizlerinizi yaraladığınız ve bandaj ile sarmak zorunda kaldığınız bir zaman olmuştur. Yapışan bandajların yavaşça ve uzun bir sürede mi çekilmesini tercih edersiniz yoksa hızlıca tek seferde mi? Anneme kalırsa hızlıca çekmek daha iyi bir opsiyondu ama yapılan deneylere göre ise hastaların büyük çoğunluğu yavaş yavaş sökme taraftarı oluyorlar.

Gördüğünüz üzere çekilen acının değeri toplam süreye değil acının zirve noktalarına bağlı.

Teşekkürler Anne…

Instagram gibi araçlarda da Zirve-Son Etkisi’nin payı oldukça büyüktür. Instagram’da arkadaşlarınız bir haftalık sıkıcı tatillerinden çekilmiş en iyi anları paylaştıkları için, bu tarz fotoğraf ve hikayeleri gördüğümüz taktirde bütün haftalarının mükemmel geçtiğini zannederiz. Herkes de devamlı bir şekilde en iyi anlarını paylaştıkları için, moralinizin bozulması ve hayatı sogulamanız gayet doğal. Emin olun ki ünlülerin fotoğrafları bile nadir birkaç zirve anından oluşuyor o kadar.

Bütün anılarımız gibi geçmiş ilişkilerimizi de Zirve-Son Etkisi altında değerlendirdiğimiz doğrudur. Uzun yıllar birlikte de olsanız, biri ile ayrıldıktan sonra, elinizde ilişkinizdeki negatif ve pozitif zirve anları ile ayrılma şeklinizden başka birşey kalmaz. Kişisel tecrübeme göre de kötü bir şekilde ayrılıp, iyi olarak hatırladığım bir sevgilim olmadı.

Peki bu kuralı hayatımızda nasıl uygulayabiliriz?

Bir etkinlik veya parti düzenlediğinizde en güzel sürprizleri ve aktiviteleri sona saklayarak herkesin etkinlikten daha mutlu ayrılmasını sağlayabilirsiniz.

Egzersiz yaparken sonlara hafif birkaç hareket bırakmanız, egzersiz hakkındaki negatif düşüncelerinizi törpüleyip bir sonraki sefere daha motive bir şekilde spor yapmanızı sağlayacaktır.

Bir işletme sahibiyseniz, müşteriler ayrılmadan hemen önce ikram tarzı ufak jestler yaparak tecrübe sonunu sıçratıp geri gelme olasılıklarını büyük ölçüde arttırabilirsiniz.

Hayatınızı mükemmel anılar ile doldurmak istiyorsanız da, montonluğu bir kenara bırakıp zirve anların peşinde koşmalısınız.

Paylaşmak Güzeldir

Yazıyı buraya kadar okuduysan Kişisel Gelişim konusunda hevesli olduğun kesin. Peki kendini geliştirebileceğin bir Türkçe Youtube Kanalı olduğunu söylesek? Ayrıntılar için resme tıkla!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.